ADHD na vroeggeboorte

Door dr. Cornelieke Aarnoudse-Moens, Neuropsycholoog neonatologie follow-up, Academisch Medisch Centrum (AMC) Amsterdam

Wat is de officiële definitie van ADHD?

Een belangrijk handboek wat door dokters – vooral door psychiaters en psychologen – wordt gebruikt is de DSM, de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Volgens de originele DSM, de eerste versie, wordt ADHD omschreven als een psychische stoornis die zich kenmerkt door hyperactiviteit, impulsiviteit, en aandachtszwakte.
Inmiddels is de vijfde versie verschenen waarin een duidelijker onderscheid wordt gemaakt tussen symptomen van aandachtszwakte of juist de hyperactiviteit. Er worden drie typen onderscheiden: het ADHD-onoplettende subtype (ADHD-I, alleen op symptomen van aandachtszwakte), het ADHD-hyperactieve-impulsieve subtype, (ADHD-HI, vooral symptomen van hyperactiviteit-impulsiviteit) en het ADHD gecombineerde subtype. Om de diagnose ADHD te stellen, wordt ook gezegd dat het kind in tenminste twee situaties – bijvoorbeeld thuis en op school – last moet hebben van de aandachtsproblemen en/of hyperactiviteit (Bron: DSM-V).

Hoe vaak komt ADHD voor wereldwijd en in Nederland?

Wereldwijd wordt geschat dat ADHD bij jeugdigen voorkomt in 5,3% van de gevallen. ADHD komt bij jongens twee tot drie keer vaker voor dan bij meisjes: 8 tot 12% versus 3,5 tot 5%. Daarnaast komt het bij jongere kinderen meer voor dan bij kinderen in de puberteit (Bron: Gezondheidsraad).
Bij deze getallen horen ook kinderen die wel ADHD-achtige problemen hebben, maar niet helemaal voldoen aan de officiële criteria. Grote epidemiologische onderzoeken hebben laten zien dat de mate waarin ADHD voorkomt bij kinderen wereldwijd niet erg verschilt. Door verschillen in de criteria, classificatiesystemen en registraties lijkt het echter dat ADHD in de Verenigde Staten vaker voorkomt dan bijvoorbeeld in Nederland.

Is het bij prematuren echt ADHD?

Prematuur geboren kinderen hebben vergeleken met leeftijdgenoten die geboren zijn na een voldragen zwangerschap een bijna drie keer zo grote kans om een diagnose ADHD te krijgen. Een grote landelijke studie in het Verenigd Koninkrijk beschrijft dat 10 tot 17% van de kinderen, geboren onder de 28 weken en/of onder de 1000 gram, in de jaren ’90 op de schoolleeftijd een diagnose ADHD heeft. Vergelijkbare percentages worden in Australië in een landelijk onderzoek gevonden. Naast ADHD komen angststoornissen vaker voor bij prematuren dan bij leeftijdgenoten.

De laatste tien jaar wordt steeds duidelijker dat ADHD bij prematuur geboren kinderen voornamelijk de problemen met aandacht betreft. Daarmee wordt bedoeld dat prematuren vooral last hebben van het snel afgeleid zijn, snel vergeten wat ze ook al weer gingen doen/opschrijven/pakken enz. en dat ze moeite hebben om de aandacht te richten, door sommigen beschreven als de ‘startknop’ vinden.

Prematuren hebben over het algemeen weinig last van hyperactiviteit. Aanverwante gedragsproblemen, zoals zeer opstandig of crimineel gedrag, komen bij prematuren nauwelijks voor. Dit in tegenstelling tot leeftijdgenoten die, zo zullen we maar zeggen, gewoon ADHD hebben. Ook laten sommige studies zien dat de manier waarop prematuren met aandachtsproblemen in hun hersenen informatie verwerken anders is dan bij leeftijdgenoten met aandachtsproblemen. Het lijkt er dus op dat ondanks de diagnose ADHD, de specifieke problemen waar prematuren met aandachtsproblemen tegenaan lopen anders is dan bij leeftijdgenoten met ADHD.

Zijn er vroegkinderlijke aanwijzingen voor ADHD bij prematuren?

Uit onderzoek is gebleken dat prematuren met duidelijke hersenschade tijdens de couveuseperiode een grotere kans zouden hebben om op latere leeftijd ADHD te ontwikkelen. Hierbij zou een rol kunnen spelen dat de hersenen van deze kinderen meer moeite hebben om informatie snel en accuraat te verwerken, waardoor er haperingen optreden, wat zich kan uiten in snel afgeleid zijn. Maar vanuit de praktijk is bekend dat hersenschade, geconstateerd tijdens de couveuseperiode, niet bij alle prematuren tot ADHD leidt.

Ook een kortere zwangerschapsduur vergroot het risico op ADHD. Sommige studies hebben bij prematuren duidelijke voortekenen van ADHD op de peuter- en kleuterleeftijd gevonden, zoals een kleinere dan normale -voor de gecorrigeerde leeftijd – schedelomtrek en motorische ontwikkelingsproblemen. Maar over het algemeen is het met de huidige kennis niet te voorspellen of een prematuur ADHD ontwikkelt op latere leeftijd.

Wat is er bekend over de behandeling van aandachtsproblemen bij prematuren?

Voor de behandeling van aandachtsproblemen zijn er min of meer twee mogelijkheden. Eén is het geven van educatie aan ouders, leerkrachten en kind en het zo goed mogelijk ondersteunen van het kind. Twee is het geven van medicatie, te weten methylfenidaat. Over beide behandelingen is bij prematuren met ADHD nauwelijks iets bekend.
Een recente studie toonde aan dat medicijngebruik voor ADHD bij te vroeg geboren mannen bijna zes keer groter was dan in de algemene populatie. Een zoektocht op Pubmed, een internationaal medisch-wetenschappelijke zoekmachine, levert geen enkele publicatie op over de effecten van het gebruik van methylfenidaat (Ritalin of Concerta) bij prematuren met ADHD.

Er zijn initiatieven tot interventies in bijvoorbeeld het eerste jaar, welke gunstige effecten laten zien op de latere ontwikkeling (dit blijkt onder andere uit het TOP-programma in Nederland). De effecten van dergelijke interventies op ADHD bij prematuren is nog niet onderzocht. Een andere ingang is een interventie op de schoolleeftijd, bijvoorbeeld het direct trainen van hersenfuncties, wat zou kunnen leiden tot een verbetering van de aandacht.

Reacties

reacties

Voor ouders

Heb je of krijg je binnenkort een kindje dat op afdeling Neonatologie of een NICU wordt opgenomen? Je staat er niet alleen voor!

lees meer

Voor familie en vrienden

Een kraamvisite in het ziekenhuis gaat anders dan je gewend bent. We geven je graag wat tips en kadoideeën.

lees meer

Voor professionals

We bundelen onze krachten met zorgverleners in het Neokeurmerk. Hiermee maakt je ziekenhuis of afdeling inzichtelijk hoe hoog de kwaliteit van zorg is. Bezoek de speciale website voor meer informatie.

lees meer
Donatiebedrag in €:
0
ervaringen ouders premature kinderensensorische integratiestoornis