De couveusetijd en de eerste tijd thuis

Hoe is het om grote broer/zus te worden van een couveusekind?

Door Laura de Landgraaf, kinderpsycholoog in het OLVG (Amsterdam)

“Zijn er in jullie gezin oudere kinderen?” is één van de eerste vragen die ik stel als ik ouders van een couveusekind spreek. Want oudere kinderen brengen naast troost en steun ook andere zorgen met zich mee, bovenop de zorg voor en om een couveusekind. Naast allerlei praktische zaken over bijvoorbeeld opvang van oudere kinderen, krijgen ouders te maken met emotionele reacties van broertjes en zusjes op de plotselinge gezinsuitbreiding en de opname. De couveusetijd is vaak onverwacht en ingrijpend en kan bij de andere kinderen stress veroorzaken.

Als kinderpsycholoog ontmoet ik ouders op het Anna Paviljoen van het OLVG. In dit Amsterdamse moeder- en kindcentrum wordt gewerkt vanuit family integrated care. Ieder couveusekind heeft een eigen kamer en ouders kunnen 24 uur bij hun kind op de kamer zijn. De bezoekregels voor broertjes en zusjes zijn dan ook minder streng dan op de NICU.

Het zijn vaak jonge kinderen die, ondanks de spannende ziekenhuisomgeving, glimmen van trots, maar ook fronsen van verwarring. Waarom mag de nieuwe baby nou niet mee naar huis? Waarom zijn mama en papa zo veel weg? Waar zijn al die snoertjes toch voor? En wie zijn al die vreemde mensen? Voor kinderen is de neonatologieafdeling een ontzettend complexe en onoverzichtelijke situatie.

Een stressvolle gebeurtenis als de couveusetijd van een broertje of zusje activeert bij kinderen, net als bij volwassenen, het stresssysteem. Het stresssysteem blijft gedurende de ziekenhuisopname actief en dit is vaak niet zonder gevolgen. Kinderen kunnen onrustig en overprikkeld raken, moeite hebben met slapen of eten, angstig of snel van streek zijn, weer gaan bedplassen of duimzuigen. Oudere kinderen kunnen daarnaast opstandig zijn, zich afzonderen of juist aanhankelijk worden en zich alleen voelen. Dit zijn normale reacties op een ingrijpende gebeurtenis.

Andere kinderen maken juist een sprong voorwaarts. Zij kunnen zich ineens zelf aankleden of zijn heel lief en vragen niets. Ook als je kind niet om aandacht lijkt te vragen, maar zich juist onzichtbaar maakt, is het belangrijk om oog voor hem te hebben. De meeste kinderen zijn drie tot zes maanden nadat de situatie stabieler is geworden weer bijgekomen van de spannende periode.

Waar volwassenen stress en emoties kunnen herkennen en benoemen, zijn kinderen nog niet goed in staat dit te doen. Zij hebben meer moeite om emoties te herkennen en beheersen, waardoor een angstig gevoel kan ontstaan. Peuters en kleuters hebben vaak niet de woordenschat om zich goed te uiten. Naarmate de woordenschat toeneemt, lukt dit beter. Broertjes en zusjes hebben de steun van hun ouders nodig bij het omgaan met de complexe situatie en het veranderende gedrag.

 

Adviezen tijdens de couveusetijd

  • Probeer je kind zo veel mogelijk uit te leggen, in woorden en met spelletjes. Vertel eerlijk, maar afgestemd op de leeftijd van je kind. Help je kind te begrijpen wat er gebeurt. Neem eventuele angsten serieus.
  • Peuters en kleuters denken magisch en kunnen hier angstig van raken. Bijvoorbeeld omdat ze een nare voorstelling hebben van wat er in het ziekenhuis gebeurt. Door je in te leven in de fantasieën van je kind, kun je ze beter begrijpen en je kind gerust stellen. Maak bijvoorbeeld samen een tekening, speel met Lego of met poppen.
  • Schoolgaande kinderen hebben veel vragen en zoeken duidelijke antwoorden op hun vragen. Soms geven ze een eigen invulling en trekken ze zelf conclusies. Probeer dus duidelijk en eerlijk uitleg te geven. Misschien wil je kind zelf een vraag stellen aan de dokter?
  • Accepteer de reacties. Laat zien dat je het veranderende gedrag van je kind begrijpt. Het is normaal om tijd nodig te hebben om de gebeurtenissen te verwerken. Bovendien reageert iedereen verschillend. Stel je kind gerust door uitleg de geven over hun reacties en dat deze heel normaal zijn. Help je kind ook om gevoelens zoals boos, bang, blij of bedroefd te benoemen.
  • Betrek je kind waar mogelijk is, bijvoorbeeld bij de post opmaken, cadeaus uitpakken, spulletjes klaarleggen of tekeningen voor de baby maken.
  • Laat je kind de situatie om zich heen als normaal ervaren. De dagelijkse routine en de voor hem bekende regels bieden houvast en structuur. Ook rituelen, zoals het bedritueel, zijn een belangrijke houvast voor kinderen.
  • Beperk veranderingen tot een minimum. Dus even geen nieuw bed of een andere slaapkamer, tenzij het niet anders kan. Volg dan het tempo van je kind.
  • Leg uit dat je liefde voor de oudere kinderen niet minder is geworden met de komst van een broertje of zusje. Probeer hierover te praten en het te laten merken.

Als het couveusekind naar huis gaat, lijkt de situatie een stuk overzichtelijker te worden. Mama en papa zijn minder vaak weg. Toch is nog niet alles hetzelfde. Het gezin moet zich aan een nieuwe situatie aanpassen. Hierdoor blijven stressreacties nog een tijdje bestaan of nemen ze andere vormen aan. Bijvoorbeeld dat kinderen die zich een tijd op de achtergrond hebben gehouden, ineens veel aandacht gaan vragen.

Enkele adviezen voor de eerste tijd thuis

  • Accepteer de reacties en toon begrip, ook in de eerste tijd thuis. Blijf aandacht besteden aan de uitleg hierover aan je kind, door de emoties te benoemen en aan te geven dat het heel normaal is. Kinderen hebben tijd nodig om alle gebeurtenissen te verwerken.
  • Praat over de gebeurtenissen met je kind, zonder dit te forceren, en geef eerlijk antwoord op vragen.
  • Laat je kind de situatie om zich heen als normaal ervaren. De dagelijkse routine en rituelen bieden houvast en regelmaat.
  • Probeer de eerste periode zoveel mogelijk thuis te zijn en ga niet onverwacht weg bij je kind.
  • Afleiding door samen iets leuks te doen kan helpen. Ook dingen samen doen met vrienden is belangrijk voor een kind.
  • Laat in spel de gebeurtenissen terugkomen, bijvoorbeeld door ‘ziekenhuisje’ te spelen of te tekenen.
  • Slaap indien nodig een aantal nachten bij je kind in de kamer, of laat de deur van de slaapkamer open staan.

Tot slot is het belangrijk dat ouders goed voor zichzelf blijven zorgen. Het gespleten gevoel van nooit genoeg in het ziekenhuis kunnen zijn en nooit genoeg thuis kunnen zijn, is moeilijk. Het is nog ingewikkelder om je kind te ondersteunen als je zelf overstuur bent of weinig slaapt. Het is aan te raden tijd te nemen om de dingen te doen waar je je goed bij voelt. Ook steun is belangrijk. Vraag zo nodig om hulp en deel je zorgen met de mensen om je heen.
Heb je het gevoel begeleiding nodig te hebben in de zorg voor de oudere kinderen in je gezin? Via de huisarts of via de jeugdhulp in je gemeente is advies en ondersteuning te vinden. Ook op websites als nahetziekenhuis.nl is aanvullende informatie te vinden.

Reacties

reacties

Voor ouders

Heb je of krijg je binnenkort een kindje dat op afdeling Neonatologie of een NICU wordt opgenomen? Je staat er niet alleen voor!

lees meer

Voor familie en vrienden

Een kraamvisite in het ziekenhuis gaat anders dan je gewend bent. We geven je graag wat tips en kadoideeën.

lees meer

Voor professionals

We bundelen onze krachten met zorgverleners in het Neokeurmerk. Hiermee maakt je ziekenhuis of afdeling inzichtelijk hoe hoog de kwaliteit van zorg is. Bezoek de speciale website voor meer informatie.

lees meer
Donatiebedrag in €:
0