De neonatale gehoorscreening op de NICU

Een screening die nauw luistert…

Door Dr. K.S. de Graaff – Korf kinderarts-neonatoloog in Isala Zwolle en landelijk medisch coördinator NICU neonatale gehoorscreening

Gehoorverlies bij jonge kinderen is gemakkelijk over het hoofd te zien want zij kunnen immers niet aangeven dat ze slecht horen. Het gehoor heeft een belangrijke rol in de ontwikkeling van het kind. Kinderen leren praten door te horen en luisteren, daardoor zal een gehoorgestoord kind problemen ondervinden bij de spraak- en taalontwikkeling.
De meest kritische periode voor taalontwikkeling loopt vanaf de geboorte tot het derde levensjaar. Een goede spraak- en taalontwikkeling is vervolgens van belang voor de algehele ontwikkeling van kinderen, bijvoorbeeld voor het contact maken en spelen met andere kinderen en voor het volgen van onderwijs. Het is daarom belangrijk om aangeboren gehoorverlies zo vroeg mogelijk op te sporen en te behandelen. Dit biedt mogelijkheid tot verbetering van de verstandelijke en motorische ontwikkeling van het kind met gehoorverlies en zorgt ervoor dat het kind optimale ontwikkelingskansen krijgt.

Er zijn in hoofdzaak drie vormen van slechthorendheid. De eerste is het gevolg van vocht achter het trommelvlies en is tijdelijk van aard, of kan door een KNO-arts goed worden behandeld. De tweede vorm wordt veroorzaakt door een niet goed werkend gehoororgaan (slakkenhuis). Medisch herstel is hierbij niet mogelijk, maar hoortoestellen kunnen hulp bieden. Bij de derde vorm is de verwerking van de (geluids)signalen door de gehoorzenuw en de hersenen anders dan normaal. Deze vorm komt slechts zelden voor, maar zien we wel vaker in de groep pasgeborenen die opgenomen is geweest op een NICU.

Aangeboren gehoorverlies komt bij één op de duizend gezonde pasgeborenen voor. Sinds 2006 krijgt elke pasgeborene in Nederland een gehoortest aangeboden. Deze test maakt deel uit van het basistakenpakket van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en wordt gedaan op het consultatiebureau.

Voor kinderen die minimaal 24 uur opgenomen zijn (geweest) op een NICU is een uitgebreidere gehoorscreening beter geschikt. Bij deze ‘NICU-kinderen’ komt gehoorverlies veel vaker voor, namelijk bij twee op de honderd. Zij hebben dus een hoog risico op een permanente gehoorstoornis. Dit heeft enerzijds te maken met onrijpheid van de hersenen – in dit geval de banen in de hersenen die van belang zijn voor het gehoor – passend bij de vroeggeboorte. Anderzijds wordt dit risico verhoogd door bijvoorbeeld medicatie (zoals sommige antibiotica of diuretica), doorgemaakte infecties die de ontwikkeling van deze banen negatief beïnvloeden, etc.

In Nederland is de gehoorscreening vanaf 2003 in alle tien de NICU’s standaard geworden. Het doel: het opsporen van, zo mogelijk, alle kinderen met een permanent aangeboren gehoorverlies vóór de leeftijd van drie maanden en vervolgens een behandeling starten vóór de leeftijd van zes maanden (gecorrigeerd leeftijd). Tot nu toe zijn ruim 60.000 kinderen gescreend. In de periode van 1998 tot en met 2016 zijn er 1213 kinderen opgespoord met dubbelzijdig gehoorverlies en 418 kinderen met enkelzijdig gehoorverlies.

De neonatale gehoorscreening op de NICU is een tweetraps screening waarbij gebruikgemaakt wordt van de AABR-methode (automated auditory brainstem response). We screenen de NICU-kinderen omdat zij een hoger risico hebben op een gehoorstoornis door problemen in de verwerking van de (geluids-)signalen door de gehoorzenuw en de hersenen (auditieve neuropathie).De AABR-methode is goed bruikbaar bij prematuren vanaf een zwangerschapsduur van dertig weken. Deze inzetbaarheid sluit goed aan bij de Nederlandse centrale organisatiewijze van de NICU’s. Vanwege het gelimiteerde aantal NICU-plaatsen is een snelle overplaatsing naar een ziekenhuis met High Care vaak noodzakelijk. Het screenen van NICU-kinderen vindt bij voorkeur plaats vlak voor de overplaatsing en dat is mogelijk met de AABR-methode.

De screening wordt uitgevoerd door een verpleegkundige op de NICU. De pasgeborene krijgt hierbij zachte geluiden gepresenteerd via de gehoorschelpen. Drie plakelektrodes vangen signalen op van de hersenen als reactie op deze geluiden, en die worden automatisch geanalyseerd. De screening kan het best worden verricht als het kind slaapt of in rust is, bijvoorbeeld vlak na een voeding. Na vijf tot tien minuten is de test voltooid.

Na de AABR-screening volgt direct de uitslag. Een herhaalde onvoldoende (‘refer’) betekent dat een kind op dat moment niet heeft voldaan aan de criteria van de test. Soms komt dit omdat het voor dit individuele kind nog te vroeg is of omdat het tijdelijk minder hoort (bijv. door water in de gehoorgang). Het kan ook betekenen dat het kind een serieus gehoorverlies heeft. Na een afwijkende test is er beduidend meer kans op de aanwezigheid van slechthorendheid. De screening zal dan binnen enkele weken worden herhaald.

Aangezien deze screening verschilt met die van de Jeugd Gezondheidszorg, is het van groot belang dat het kind in zo’n geval opnieuw in een NICU-centrum wordt gescreend.

Na een afwijkende screening volgt de logische stap om vast te stellen of er daadwerkelijk sprake is van gehoorverlies. Dit vervolgonderzoek vindt plaats in een Audiologisch Centrum of bij een gespecialiseerde KNO-afdeling. Een Audiologisch Centrum (AC) is een instelling die gespecialiseerd is in gehooronderzoek en die multidisciplinair begeleiding kan bieden indien er sprake blijkt te zijn van gehoorverlies.
De ernst van het gehoorverlies en het type verlies bepalen de aard van de behandeling. Als het kind geluidversterking nodig heeft, kan daarmee het beste voor de leeftijd van zes maanden of eerder worden gestart. Het is goed om te weten dat instructie en begeleiding van de ouders van groot belang zijn voor de ontwikkeling van het gehoorgestoorde kind.

Elke NICU heeft een kinderarts-neonatoloog die eindverantwoordelijk is voor de neonatale gehoorscreening. Daarnaast is ondergetekende landelijk medisch coördinator in Isala Zwolle en vanuit deze functie draag ik mede zorg voor kwaliteitsbewaking, innovatie en research. Isala Zwolle fungeert als kenniscentrum. Jaarlijks vindt hier een landelijke nascholingsdag plaats voor de screeners van deze neonatale gehoortest. De centrale dataverwerking, data-evaluatie en kwaliteitsbewaking vindt plaats bij TNO die de uitkomsten van de screening en (bij afwijkende screeningsuitslagen) de uitslagen van het eventueel verdere onderzoek registreert.

Tot slot is het belangrijk om te realiseren dat de NICU neonatale gehoorscreening op de NICU een gehoorverlies, verkregen in het eerste levensjaar, niet uitsluit. Soms ontwikkelt een gehoorverlies zich pas na de gehoorscreening. Daarom is het goed om alert te blijven op het ontstaan van gehoorverlies bij het kind.

De screening van de JGZ

De gehoorscreening van de JGZ (op het consultatiebureau) wordt gedaan volgens de OAE-methode. Deze term staan voor ‘oto-akoestische emissies’ en verwijst naar de geluidjes die een gezond oor produceert als reactie op geluid. In het binnenoor wordt geluid door de binnenste haarcellen omgezet in elektrische activiteit. Deze cellen kunnen echter geen zacht geluid waarnemen, dat doen de buitenste haarcellen in het slakkenhuis die zachte geluidjes versterken. Iets van deze versterkingsenergie lekt via het middenoor weg en is in de gehoorgang te registeren als emissies.

De geluidjes worden via een oordopje aangeboden en tegelijkertijd worden de emissies via een microfoontje in het oordopje opgevangen. Als er voldoende OAE’s worden geregistreerd via een meetapparaat, dan is de uitslag ‘pass’ en bij onvoldoende OAE’s is de uitslag ‘refer’.
De OAE-methode die alle gezonde pasgeborenen aangeboden krijgen, toont alleen aan of een oor goed functioneert tot op het niveau van de buitenste haarcellen in het binnenoor. Als de slechthorendheid wordt veroorzaakt doordat de verwerking van de (geluids)signalen door de gehoorzenuw en de hersenen anders is dan normaal (auditieve neuropathie), dan kan de OAE-methode dit niet registreren en wordt de AABR-methode toegepast: die screent tot op het niveau van de hersenstam.

Reacties

reacties

Voor ouders

Heb je of krijg je binnenkort een kindje dat op afdeling Neonatologie of een NICU wordt opgenomen? Je staat er niet alleen voor!

lees meer

Voor familie en vrienden

Een kraamvisite in het ziekenhuis gaat anders dan je gewend bent. We geven je graag wat tips en kadoideeën.

lees meer

Voor professionals

We bundelen onze krachten met zorgverleners in het Neokeurmerk. Hiermee maakt je ziekenhuis of afdeling inzichtelijk hoe hoog de kwaliteit van zorg is. Bezoek de speciale website voor meer informatie.

lees meer
Donatiebedrag in €:
0