Door: Prof. dr. Marc Spaanderman, gynaecoloog | Hoofd afdeling verloskunde Maastricht UMC+

Zwangerschapsvergiftiging – pre-eclampsie – is een vaatwandziekte. Het wordt gekenmerkt door een hoge bloeddruk en eiwitverlies in de urine. Daardoor is het geen ziekte met een eenduidige oorzaak, maar meer een syndroom: een cluster van symptomen. De kans om te overlijden is meer dan tienvoudig ten opzichte van vrouwen zonder dit probleem. Omdat een versneld afbrokkelende moederkoek de oorzaak is van de ziekte, is een bevalling en daarmee de verwijdering van de moederkoek de enige oplossing.

Iedere moederkoek brokkelt af en deze fragmenten worden vrijwel geruisloos door het afweersysteem opgeruimd. Vrijwel geruisloos, maar in het bloed van elke zwangere zal je tekenen van een geringe ontstekingsreactie terugvinden. Als echter de hoeveelheid brokstukjes teveel wordt – met als gevolg een sterkere immuunreactie – of als de afweerreactie van de moeder van nature te krachtig is, kan de afweerreactie zo heftig worden, dat het vaatsysteem van top tot teen ziek wordt.

Onze vaten kunnen gezien worden als distributiesysteem. Alle energieverbruikende organen zijn afhankelijk van de verdeling van het bloed, waardoor een disfunctionerend vaatsysteem vergaande gevolgen heeft voor de bloedverdeling. Enerzijds worden de vaten poreus, waardoor er bloedplasma met eiwitten weglekt uit de vaten naar weefsels en urine (terug te zien als oedeem en eiwit in de urine). Anderzijds raakt de geavanceerde bekleding van de vaatwand beschadigd, waardoor bloedplaatjes in groten getale verbruikt worden (gevolg: een laag plaatjesaantal) en rode bloedcellen kapot stoten (hemolyse).

Het verlies aan bloedplasma leidt tot daling van de bloeddruk. Ons bloeddrukregulatie systeem heeft dit direct in de gaten. Meteen wordt het regelsysteem geactiveerd om de vaatwandspanning te vergroten, zodat de bloeddruk behouden blijft. Naarmate het verlies van inhoud van de bloedsomloop groter wordt en er steeds minder in zit, wordt het regelsysteem overactief en stijgt de bloeddruk zelfs, soms tot een levensbedreigende hoogte.

Door het bloedtekort moet je lichaam tegelijk gaan kiezen hoeveel bloed ieder orgaan nog kan ontvangen. Met name lever, nieren, maag en darmen komen er slecht van af en zullen minder krijgen. Als het te krap wordt, ontstaat pijn en functieverlies en enzymlekkage uit de lever. Een hoge bloeddruk met eiwitverlies noemt men zwangerschapsvergiftiging, het verlies aan bloedplaatjes, rode bloedcellen en leverenzymen heet het HELLP-syndroom.

Hoewel de meeste zwangerschapsvergiftigingen laat in de zwangerschap voorkomen, komt het ook vroeg of extreem vroeg tijdens de zwangerschap voor. In tegenstelling tot late zwangerschapsvergiftigingen gaat dit vaak gepaard met foetale groeibeperking. Deze kinderen worden dus vaak te vroeg én te klein voor de zwangerschapsduur geboren.

Vaak volgt voor deze zieke moeders en dubbelbezorgde vaders een lange en zware NICU-periode, waarbij het niet zeker is of hun kind het gaat redden. Zowel de ziekte van moeder als de NICU-periode trekken hun wissels op de toekomst.

Omdat zwangerschapsvergiftiging meestal de eerste zwangerschap treft, werd lange tijd aangenomen dat de herhaalkans gering is. Toch is dit niet zo. In totaal ligt de kans op herhaling tussen de 20 en 25%. Dit risico is wat lager voor vrouwen die een late zwangerschapsvergiftiging hebben gekregen, maar wat hoger na een vroege zwangerschapsvergiftiging. Een herhaalde zwangerschapsvergiftiging komt meestal later voor ten opzichte van de voorgaande zwangerschap en heeft een milder beloop. Vaak zijn de kinderen groter door de langere zwangerschapsduur én door een betere foetale groei.

Ruim een derde ziet af van een volgende zwangerschap, niet zelden vanwege angst voor herhaling, zeker als men de risicovolle NICU-periode goed heeft doorstaan. Paren zijn zich er terdege van bewust dat de bovengenoemde risico’s de groepsrisico’s zijn, geen individuele risico’s. En risico is veel meer dan kans, je beoordeelt ook de impact van een slechte uitkomst. In dit geval is de zwaarst wegende factor: herhaling van een extreme vroeggeboorte. Vaders noemen vaak ook verlies of blijvende schade bij hun partner, hoewel vrouwen die factor zelf minder groots ervaren.

Tenslotte laat je in de risico inschatting ook de mogelijkheden meewegen van preventieve of therapeutische handelingen die het beloop van de zwangerschap kunnen beïnvloeden. Inzicht in waarom de zwangerschapsvergiftiging is ontstaan in jouw persoonlijke geval en wat eraan te doen valt, helpt niet alleen grip te krijgen op je eigen leven, het helpt ook een periode af te sluiten en een eigen passende koers in te zetten.

De impact van de vroeggeboorte wordt vooral bepaald door de vroeggeboorte, in het bijzonder door de NICU-periode. Vrouwen die rond de dertig weken bevallen, ontwikkelen in een kwart tot een derde van de gevallen een post traumatische stress stoornis of depressie. Dat getal ligt iets hoger dan na een vroeggeboorte zonder pre-eclampsie: dan is het een kwart. De psychologische gevolgen beïnvloeden, naast de fysieke factoren, sterk de geheugencapaciteit van de vrouwen. Met name het multi-tasken en de verwerkingssnelheid ondervinden grote negatieve invloed en ondermijnen het vertrouwen in de toekomst.

Zwangerschapsvergiftiging is een vaatwandziekte en daardoor zijn factoren die van invloed zijn op hart- en vaatfunctioneren en -ziektes ook de factoren die meespelen om de persoonlijke herhaalkans in te schatten. Een hoog of ongunstig cholesterol, suikerstofwisselingsproblemen, een hoge bloeddruk, de hoeveelheid bloed(plasma) die je voor de zwangerschap hebt, hartprestaties en omvang van het hart, stollingsafwijkingen of een bepaald soort antilichamen gericht tegen jezelf (auto-immuniteit): zij hebben allemaal invloed op de herhaalkans. Bovendien beïnvloeden zij de kans op vroeggeboorte en groeibeperking, alleen is de weging van de verschillende risicofactoren en specifieke eigenschappen van de bloedsomloop dan net wat anders.

Kansmodellen maken het mogelijk om de persoonlijke kans op pre-eclampsie in te schatten en de kans op vroeggeboorte onder de 37 weken en onder de 34 weken. Een grotere precisie kunnen we momenteel niet bieden en er bestaat geen algemene behandeling die bij iedereen toepasbaar is. Soms begint de behandeling al voor de zwangerschap (meer sporten, gezondere voeding, bloeddrukverlaging), soms direct na een positieve test (antistollingsinjecties of immuniteit beïnvloedende medicatie) en soms pas bij twaalf weken (aspirine en calcium).

We besteden erg veel aandacht aan en spannen ons erg in voor een gezonde hart- en vaattoekomst voor vrouwen met een pre-eclampsie in hun voorgeschiedenis. Zij hebben een twee tot zevenvoudig hoger risico op hart- en vaatziekten op relatief jonge leeftijd zoals hartfalen, een hartinfarct en een beroerte. Ook de kans op trombose en diabetes is verhoogd.

Hart- en vaatziekten volgen doorgaans een traject dat loopt van risicofactoren, naar onopgemerkt functieverlies, naar ziekte (functieverlies met klachten) tot sterfte. Bij ongeveer een op de vier vrouwen vinden we functieverlies van het hart zonder klachten. Waarschijnlijk is dit nog omkeerbaar door behandeling. De Queen of Hearts Research Program – ondersteund door de Hartstichting – probeert hier veel meer duidelijkheid over te krijgen, juist omdat een hart- of vaatziekte een van de belangrijkste veroorzakers is van sterfte onder vrouwen.

Er is veel discussie over of een minder goed functionerend vaatsysteem aan de basis van spontane vroeggeboorte kan liggen. Spontane vroeggeboorte kent vele oorzaken die je kunt terugvinden in de baarmoederhals, baarmoeder en baarmoederinhoud. Een deel van de onderliggende problemen heeft overlap met de bloedsomloop en de factoren die een rol spelen bij het ontstaan van zwangerschapsvergiftiging. Denk bijvoorbeeld aan een hoge bloeddruk, zwangerschapsvergiftiging en het HELLP-syndroom enerzijds en placentaloslating, groeibeperking of vruchtdood anderzijds; er kan sprake zijn van dezelfde onderliggende problemen.

Paren willen graag hun persoonlijke situatie kunnen beoordelen en niet alleen om te snappen waarom hen dit is overkomen. Terecht, want de gevolgen zijn groot. Enerzijds voor hun eigen gezondheid op korte én lange termijn, en voor die van hun kinderen, juist ook als die er nog niet zijn.

Helaas kunnen we aan de buitenkant niet zien wat er zich aan de binnenzijde afspeelt. We zijn daarom aangewezen op aanvullend onderzoek.

Een aanvullend onderzoek verrichten wij in een ochtend. De resultaten daarvan bespreken we ongeveer zes weken later. De insteek is de vinger op de zere plek te leggen, in maat en getal, en wat de bevindingen betekenen voor jouw kans op pre-eclampsie, vroeggeboorte en extreme vroeggeboorte en wat er eventueel aan gedaan kan worden om jouw gezondheid en dat van je ongeboren kind te behouden of verbeteren, voor nu en later.

 

Meer weten? Dat kan via 

https://gynaecologie.mumc.nl/transmuraal-vrouwen-dagcentrum
https://gynaecologie.mumc.nl/na-de-zwangerschap
www.queen-of-hearts.eu/deelnemers/info-bij-patienten-onderzoek

Reacties

reacties

Voor ouders

Heb je of krijg je binnenkort een kindje dat op afdeling Neonatologie of een NICU wordt opgenomen? Je staat er niet alleen voor!

lees meer

Voor familie en vrienden

Een kraamvisite in het ziekenhuis gaat anders dan je gewend bent. We geven je graag wat tips en kadoideeën.

lees meer

Voor professionals

We bundelen onze krachten met zorgverleners in het Neokeurmerk. Hiermee maakt je ziekenhuis of afdeling inzichtelijk hoe hoog de kwaliteit van zorg is. Bezoek de speciale website voor meer informatie.

lees meer
Donatiebedrag in €:
0