De ontwikkeling van zeer prematuur geboren kinderen tijdens de puberteit.
Door dr. E.S. (Sabrina) Twilhaar, post-doctoraal onderzoeker bij INSERM (EPIPAGE-2 cohortstudie), Parijs

Naar schatting groeien jaarlijks 1600 zeer prematuur geboren kinderen (zwangerschapsduur van minder dan 32 weken) op in onze samenleving. Deze kinderen hebben een verhoogd risico op ontwikkelingsproblemen die ook tijdens de puberteit nog duidelijk merkbaar zijn.

Geen verbeteringen in cognitieve uitkomsten tussen 1990 en 2008.
Sinds begin jaren ’90 zijn de overlevingskansen van zeer prematuur geboren kinderen sterk toegenomen. Deze kinderen bereiken nu de volwassen leeftijd, waardoor er steeds meer bekend wordt over de gevolgen van ernstige vroeggeboorte op de lange termijn. Desalniettemin betreft het gros van de onderzoeken jonge kinderen.

Uit twee overzichtsstudies, waarbij we alle bestaande onderzoeken als het ware op een hoop gooiden om te kijken wat al die onderzoeken samen nu eigenlijk laten zien, bleek dat er een groot verschil was in de gemiddelde intelligentie (IQ) van ongeveer dertien IQ-punten tussen extreem of zeer prematuur geboren kinderen van vijf jaar of ouder en op tijd geboren leeftijdsgenoten. Ook hadden prematuur geboren kinderen meer moeite met rekenen, lezen en spelling.

De zorg voor zeer prematuur geboren kinderen is continu in ontwikkeling in de hoop dat niet alleen de overlevingskansen, maar ook de langetermijnuitkomsten verbeteren. Het was daarom teleurstellend dat onze overzichtsstudie liet zien dat er geen verbetering was in de intelligentie van zeer prematuur geboren kinderen die werden geboren in de periode van 1990 tot 2008, een periode van bijna twintig jaar. Dit laat zien dat het verbeteren van de uitkomsten na vroeggeboorte een enorme uitdaging blijft.

Verbeteren problemen als kinderen ouder worden?
Bij ontwikkelingsproblemen na vroeggeboorte wordt vaak gesproken over een achterstand. Deze term wekt de suggestie dat de achterstand mogelijk kan worden ingehaald naar verloop van tijd, maar klopt dat wel? In het Amsterdam UMC hebben we een groep van 61 kinderen gevolgd in hun ontwikkeling tot op de leeftijd van dertien jaar en vergeleken met een even grote groep ‘op tijd’ geboren leeftijdsgenoten. We hebben bijvoorbeeld gekeken naar de schoolprestaties op de basisschool.

Onderstaande grafiek laat de gemiddelde rekenprestaties zien voor beide groepen op verschillende meetmomenten in groep 3 t/m 8 (M3 = midden groep 3, E3 = eind groep 3, etc.). De roze lijn (prematuur geboren kinderen) gaat even stijl omhoog als de zwarte lijn (op tijd geboren kinderen). Dit betekent dat prematuur geboren kinderen evenveel vooruitgaan ten opzichte van het voorgaande meetmoment als hun leeftijdsgenoten. We zien echter ook dat de prestaties van prematuur geboren kinderen in groep 3 al achterblijft bij op tijd geboren kinderen en dat dit verschil niet kleiner wordt naarmate kinderen ouder worden. Hetzelfde was te zien bij lezen en spelling.

Een groot Brits onderzoek liet hetzelfde zien voor cognitieve uitkomsten, gedragsproblemen en sociaal-emotioneel functioneren: beperkingen op deze gebieden verbeterden niet gedurende de ontwikkeling tot op negentienjarige leeftijd. Let wel, deze onderzoeken keken naar de groep als geheel. Het is daarmee niet gezegd dat problemen van individuele kinderen niet kunnen verbeteren of verergeren tijdens de ontwikkeling.

Sociaal functioneren.
In onderzoek, maar ook tijdens de follow-up na vroeggeboorte, is er veel aandacht voor de cognitieve ontwikkeling, Het welbevinden van kinderen zelf wordt echter misschien wel het meest beïnvloed door hun functioneren op sociaal-emotioneel vlak. Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat prematuur geboren kinderen vaker problemen ondervinden in de omgang met leeftijdsgenoten en vaker een diagnose van een autisme spectrumstoornis hebben.

Er is echter weinig bekend over het sociaal functioneren na vroeggeboorte tijdens de puberteit. Dit is opmerkelijk, omdat juist deze periode wordt gekenmerkt door grote sociale veranderingen: kinderen komen los van hun ouders, brengen meer tijd door met leeftijdsgenoten, relaties met leeftijdsgenoten komen meer op de voorgrond en worden complexer. Om deze grote veranderingen bij te kunnen benen en zich goed staande te kunnen houden in deze veranderende sociale omgeving, verbeteren de sociale vaardigheden van kinderen tijdens de puberteit. Tegelijkertijd verbeteren ook de controlefuncties van de hersenen. Deze functies zorgen ervoor dat we controle hebben over ons gedrag en handelen. De puberteit is dus niet alleen een periode van fysieke groei, maar ook van cognitieve, sociale en emotionele ontwikkeling die er uiteindelijk voor zorgt dat kinderen een volwassen niveau van sociaal functioneren bereiken. Uit ons onderzoek bleek dat prematuur geboren kinderen zich op dertienjarige leeftijd minder goed aanpasten aan hun sociale omgeving dan leeftijdsgenoten. De sociale problemen die op jongere leeftijd worden gezien, spelen dus ook tijdens de puberteit.

Wat draagt bij aan de ontwikkelingsproblemen?
Behalve het in kaart brengen van problemen, hebben we onderzocht hoe deze problemen ontstaan. Op deze manier hopen we aanknopingspunten te vinden voor ondersteuning, behandeling en preventie. Dit is hard nodig, omdat er, zoals gezegd, in de afgelopen decennia geen verbetering is geweest in de cognitieve uitkomsten, problemen niet ‘vanzelf’ afnemen als kinderen ouder worden en omdat bestaande interventies weinig tot geen effect lijken te hebben op de lange termijn.

Dit suggereert dat er ondersteuning nodig is die beter aansluit op de specifieke behoeften van prematuur geboren kinderen. In verschillende onderzoeken toonden we aan dat de controlefuncties van de hersenen bij zeer prematuur geboren kinderen vaker verstoord zijn en dus minder goed werken. Deze verstoringen bleken een belangrijke rol te spelen in de beperkingen in de intelligentie en het functioneren op school, maar ook in de symptomen van aandachtstekort en de sociale problemen bij zeer prematuur geboren kinderen. Helaas zijn er (nog) geen effectieve interventies om die controlefuncties te verbeteren.

Wel kan deze kennis mogelijk worden gebruikt om kinderen met een verhoogd risico op ontwikkelingsproblemen eerder in beeld te krijgen, omdat dergelijke controlefuncties kunnen worden onderzocht op jonge leeftijd, vóórdat school- of sociale problemen een belemmering vormen voor het dagelijks functioneren. Vervolgonderzoek zal moeten uitwijzen of we door het meten van controlefuncties op jonge leeftijd kunnen voorspellen welke kinderen een verhoogd risico hebben op ontwikkelingsproblemen.

Follow-up na vroeggeboorte.
Het is algemeen geaccepteerd dat interventies in een vroeg stadium moeten plaatsvinden om erger te voorkomen. Problemen na vroeggeboorte komen echter vaak pas in een relatief laat stadium aan het licht, wanneer problemen duidelijk merkbaar zijn. Op dit moment kunnen we niet voorspellen welke kinderen tijdens hun ontwikkeling tegen problemen aan zullen lopen. Dit staat preventieve en vroege ondersteuning in de weg.

Door de kennis over de mogelijke problemen na vroeggeboorte te vergroten bij hen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van prematuur geboren kinderen, wordt ook de kans op tijdige en passende ondersteuning vergroot. Als men immers weet welke problemen voor kunnen komen, zal men ook beter in staat zijn deze vroeger te signaleren en passende hulp in te schakelen. De ontwikkelingsproblemen beschreven in dit artikel gelden niet voor alle kinderen. Grofweg de helft van de prematuur geboren kinderen groeit op zonder of met enkele milde beperkingen.

Dit betekent echter ook dat er een zeer grote groep kinderen is die in meer of mindere mate wél ontwikkelingsproblemen ervaart. Omdat we (nog) niet kunnen voorspellen welke kinderen een verhoogd risico hebben op problemen, is het van groot belang om kinderen systematisch te volgen tijdens belangrijke fases in de ontwikkeling, zoals de vroege kindertijd en de overgang naar de basisschool, maar ook tijdens de puberteit. Op deze manier kan tijdige en passende ondersteuning worden geboden aan die kinderen die dit nodig hebben.

Reacties

reacties

Voor ouders

Heb je of krijg je binnenkort een kindje dat op afdeling Neonatologie of een NICU wordt opgenomen? Je staat er niet alleen voor!

lees meer

Voor familie en vrienden

Een kraamvisite in het ziekenhuis gaat anders dan je gewend bent. We geven je graag wat tips en kadoideeën.

lees meer

Voor professionals

We bundelen onze krachten met zorgverleners in het Neokeurmerk. Hiermee maakt je ziekenhuis of afdeling inzichtelijk hoe hoog de kwaliteit van zorg is. Bezoek de speciale website voor meer informatie.

lees meer
Donatiebedrag in €:
0