Zijn computergestuurde trainingen effectief?

Door dr. Cornelieke Aarnoudse-Moens, neuropsycholoog, onderzoeker in opleiding tot gezondheidszorgpsycholoog, Emma Kinderziekenhuis Amsterdam UMC.

In Nederland worden jaarlijks ongeveer 14.000 baby’s prematuur geboren, dat wil zeggen vóór de 37e zwangerschapsweek, waarvan ongeveer 2.150 kinderen zeer prematuur (voor de 32e zwangerschapsweek). Zeer prematuur geboren kinderen hebben een verhoogde kans om op latere leeftijd leer- en aandachtsproblemen te ontwikkelen. Vanuit wetenschappelijk onderzoek weten we dat in het algemeen geldt: hoe langer de zwangerschapsduur, hoe minder ernstig deze problemen zijn. Toch kunnen ook bij de groep kinderen geboren tussen de 32 en 37 weken (late prematuren) hindernissen ontstaan bij het opgroeien. Problemen zoals aandachts- en rekenproblemen komen juist bij deze groep geregeld voor. Het hebben van een ernstige beperking komt het meest voor bij de extreem te vroeg geboren kinderen (geboren voor de 28e zwangerschapsweek). Uit onderzoek weten we dat bij zo’n 10% van de kinderen geboren onder de 32 weken sprake is een ernstige motorische of mentale beperking. Zo’n beperking wordt al duidelijk voordat het kind twee jaar oud is.

Iets meer dan de helft van de kinderen, geboren onder de 32 weken, ondervindt enige problemen op de basisschoolleeftijd. Denk aan: moeite met leren rekenen en lezen, aandachtsproblemen, problemen in de zintuiglijke prikkelverwerking en soms ook sociale problemen in de vorm van extreme verlegenheid. Tegelijk blijkt uit onderzoek dat een groot deel van de veel te vroeg geboren kinderen het goed doet op school. De zeer ernstige beperkingen, zoals doofheid en blindheid, komen tegenwoordig veel minder voor. Dat neemt niet weg dat ouders ook bij ‘milde’ problemen veel zorgen kunnen hebben bij het zo goed mogelijk steunen en opvoeden van hun kind. In het onderwijs is nog niet veel bekend over de langetermijngevolgen van een vroeggeboorte. Ouders worstelen vaak met specifieke zaken als rekenproblemen of de trage snelheid van informatieverwerking bij hun kind.

Kleuterleeftijd.
Recent bekeken we bij een aantal Amsterdamse kinderen geboren onder de 30 weken naar hoe zij zich ontwikkelen op de leeftijd tussen de vijf en zes jaar, naar de paramedische zorg die zij nodig hebben en naar informatie van hun school wat betreft het gedrag in de klas en de Cito-resultaten. Van de 68 kinderen blijkt 50% extra aandacht op school of van het speciaal onderwijs te krijgen. Bij 60% is er sprake van één of meer beperking op een gebied van de ontwikkeling (neurologisch, motorisch, spraak/taal, gedrag of intelligentie).

Bij 46% van deze kinderen is een verwijzing naar een paramedicus gedaan (bijv. fysiotherapie, logopedie of ergotherapie). We zagen dat op deze leeftijd de motoriek goed verbeterde. Na hun zesde verjaardag hadden veel minder kinderen motorische problemen. Ook bleek uit de resultaten dat scholen goed in staat zijn om kinderen met leermoeilijkheden eruit te halen.

Zo’n 30% van deze kinderen heeft moeite met het beginnend rekenen in groep 2. Uit het onderzoek weten we dat hiervoor de vaardigheid van visueel differentiëren tussen vormen, grootte, afstand en dikte nodig is en dat juist prematuren meer moeite hebben met de testen die deze visuele vaardigheid meten. De visuele informatieverwerking is een neuropsychologische functie die bij prematuren kwetsbaar is. Misschien moeten we toe naar het spelenderwijs trainen en oefenen van dit soort functies om prematuren voor te bereiden op school.

Groep 3 t/m 8.
Al in een artikel wat verscheen in dit magazine in 2012, beschreef ik dat onderzoek had aangetoond dat problemen met een bepaalde set van cognitieve functies – de zogeheten executieve functies – onderliggend zijn aan de achterblijvende leerprestaties en gedragsproblemen bij prematuren. Executieve functies zijn vaardigheden als impulscontrole, werkgeheugen, planning en organisatie, en die zijn belangrijk bij doelgericht en passend gedrag, en schoolse vaardigheden. De laatste tien jaar is het computergestuurd trainen van cognitieve functies enorm in zwang geraakt. Voor het trainen van executieve functies bij kinderen werden de Cogmed-training en de BrainGame Brian-training (BGB-training) ontwikkeld.

De BrainGame Brian (BGB-)studie.
In het Amsterdam UMC werd in 2015 de BGB-studie opgestart om te onderzoeken of bij zeer prematuur geboren kinderen met aandachtsproblemen in de leeftijd van 8 t/m 12 jaar het uitvoeren van de BGB-training zou leiden tot een significante afname van de aandachtsproblemen. Ook werd onderzocht of het uitvoeren van de BGB-training het executief functioneren en de schoolse vaardigheden rekenen en technisch lezen verbeterde.

Voor de BGB-studie werden zeer prematuur geboren kinderen geworven die 8 t/m 12 jaar geleden opgenomen waren op de afdeling Neonatologie van het Amsterdam UMC en het UMC Utrecht. Van de 170 zeer prematuur geboren kinderen hadden 97 kinderen meer dan gemiddelde aandachtsproblemen en daarom kwamen zij in aanmerking om deel te nemen aan de training. De overige 73 kinderen vormden een vergelijkingsgroep.

De 97 kinderen werden verdeeld over drie groepen: de trainingsgroep, de placebotrainingsgroep en de wachtlijstgroep. De kinderen ondergingen een week voor de training en vijf maanden na de training een uitgebreid neurocognitief onderzoek. Uit de analyses van de onderzoekgegevens bleek helaas dat de kinderen die de BGB-training hadden gevolgd niet beter presteerden dan de kinderen die de placebotraining hadden gevolgd of de wachtlijstgroep. Dit gold zowel voor de direct getrainde taken op het gebied van executief functioneren, als voor de gedragsvragenlijsten en schoolprestaties. Op basis van deze resultaten concluderen we dat het inzetten van de BGB-training niet effectief is in het verbeteren van de executieve functies en daarmee samenhangende leer- en gedragsproblemen bij zeer prematuur geboren kinderen.

Cogmed-training.
Een ander populaire methode is de Cogmed-training. Deze training zet in op het trainen van het werkgeheugen en is bovendien op de computer te volgen. Recent onderzoek uit Australië (VIBES-studie) laat zien dat ook de Cogmed training niet effectief werkt bij prematuren. Kinderen die de Cogmed-training volgden, werden niet beter in executieve functietaken en evenmin in taken voor schoolse vaardigheden. Een zeer recent Amerikaans-Duitse onderzoeksgroep toonde aan dat ook het gericht computergestuurd trainen van rekenvaardigheden voor de lange termijn onvoldoende helpt. Wel zou dit de rekenvaardigheid voor de korte termijn verbeteren, Als de training systematisch bijgehouden wordt, zou die blijvend kunnen helpen bij rekenproblemen, maar dit is nog niet onderzocht.

Beter Bij de Les.
Er gaan steeds meer stemmen op dat i.p.v. computergestuurd trainen, het trainen van vaardigheden in het dagelijks leven effectiever kan zijn bij het verbeteren van executieve functievaardigheden. Een training voor executieve functies die wel effectief is (niet specifiek voor prematuren) is de training Beter Bij de Les. Vanuit de Bascule (een academisch centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie) is deze training ontwikkeld en deze is twee jaar geleden op de markt gekomen.  Met Beter Bij de Les oefenen kinderen van 8 t/m 12 jaar gedurende 25 sessies met vaardigheden die belangrijk zijn bij het leren, zoals aandacht, planning, werkgeheugen, doel-­ en taakgericht gedrag. Zij trainen hun werkgeheugen en krijgen meer inzicht in hun leergedrag. Hierdoor hebben zij uiteindelijk minder hulp nodig. Ook de ouders en leerkracht krijgen meer inzicht in het leergedrag van het kind en kunnen hierdoor eerder doelgericht ingrijpen en de juiste ondersteuning bieden. (www.nji.nl/nl/Databank/Databank-Effectieve-Jeugdinterventies/Erkende-interventies/Beter-Bij-de-Les).

Reacties

reacties

Voor ouders

Heb je of krijg je binnenkort een kindje dat op afdeling Neonatologie of een NICU wordt opgenomen? Je staat er niet alleen voor!

lees meer

Voor familie en vrienden

Een kraamvisite in het ziekenhuis gaat anders dan je gewend bent. We geven je graag wat tips en kadoideeën.

lees meer

Voor professionals

We bundelen onze krachten met zorgverleners in het Neokeurmerk. Hiermee maakt je ziekenhuis of afdeling inzichtelijk hoe hoog de kwaliteit van zorg is. Bezoek de speciale website voor meer informatie.

lees meer
Donatiebedrag in €:
0