Prematurenretinopathie (ROP)

Waarom is ROP-screening zo belangrijk?

Prof. Dr. Nicoline Schalij-Delfos, Kinderoogheelkunde LUMC

Prematurenretinopathie (ROP: Retinopathy of Prematurity) is een afwijking aan de bloedvaten van het netvlies. Het netvlies (retina) ligt aan de achterzijde van het oog, het vangt de beelden uit onze omgeving op en is essentieel om te kunnen zien. De bloedvaten, die het netvlies van zuurstof voorzien, groeien vanaf de zestiende week van de zwangerschap uit om rond de uitgerekende datum de rand van het netvlies te bereiken. Bij een veel te vroeg geboren baby gebeurt dit dus grotendeels buiten de baarmoeder. Juist in die eerste levensmaanden zijn er veel factoren die de normale uitgroei van deze bloedvaten kunnen verstoren waardoor ROP kan ontstaan.

Waardoor ontstaat ROP?

Als de bloedvaten niet voldoende uitgegroeid zijn, kan zuurstoftekort ontstaan in het deel van het netvlies waar nog geen bloedvaten zijn. Het netvlies wil dit tekort aanvullen en gaat stofjes (angiogene factoren) afgeven die de uitgroei van bloedvaten stimuleren. Bij een te hoge aanmaak worden de bloedvaten dikker en kronkelig (plus disease) en kunnen woekeringen van de bloedvaten ontstaan. Ze kunnen gaan lekken en bij een klein aantal kinderen kan het netvlies loslaten.

Het is belangrijk dat ROP in een vroeg stadium ontdekt wordt omdat tijdige behandeling bij de meeste kinderen kan voorkomen dat ze blind of slechtziend worden. ROP ontstaat bij ongeveer 20% van de kinderen die geboren zijn voor de 32e week. Meestal gaat het om een milde vorm die niet behandeld hoeft te worden en vanzelf verdwijnt. Soms wordt de ROP steeds ernstiger en is ingrijpen noodzakelijk.

Behandeling

Een ernstige vorm van ROP wordt behandeld met een laser. Hierbij wordt het deel van het netvlies dat nog geen bloedvaten heeft verwarmd waardoor het ‘verlittekent’. De vraag naar zuurstof neemt af zodat de bloedvaten weer hun normale vorm krijgen. Het gevolg is wel dat het zien aan de zijkanten minder wordt, maar het scherpe zien (bijv. om te lezen) blijft behouden.

Laserbehandelingen worden uitgevoerd in gespecialiseerde ziekenhuizen, een tijdelijke overplaatsing naar een ander ziekenhuis kan dus nodig zijn. Bij een goed uitgevoerde laserbehandeling is de kans op succes heel hoog. In uitzonderlijke gevallen krijgen kinderen een injectie in het oog om de afgifte van angiogene factoren te remmen. Soms zijn aanpassingen mogelijk om de behandeling uit te stellen of te voorkomen. Helaas ontstaat ernstige ROP vrij laat na de geboorte (tussen 34 en 44 weken na conceptie), juist als kinderen het ergste achter de rug hebben en ouders weer vooruit durven te kijken.

Welke kinderen worden gescreend?

Het doel van deze screening is om ROP in een vroege fase op te sporen zodat bij de neonatale behandeling rekening gehouden kan worden met de situatie van de ogen en laserbehandeling tijdig uitgevoerd kan worden. Omdat ROP eigenlijk nooit eerder ontstaat, is in de officiële richtlijn afgesproken dat vanaf vijf weken na de geboorte, maar niet voor de 31e week van de oorspronkelijke zwangerschapsduur, oogonderzoek plaatsvindt bij:

  • alle kinderen die bij hun geboorte minder dan 1250 gram wegen en/of kinderen die geboren zijn na een zwangerschap korter dan 30 weken. EN
  • kinderen die bij hun geboorte tussen de 1250 gram en 1500 gram wegen en/of geboren zijn bij een zwangerschapsduur tussen de 30 en 32 weken die één van de volgende behandelingen/aandoeningen hebben gehad: beademing, sepsis, necrotiserende enterocolitis (NEC) of behandeling met bepaalde medicijnen.

Afhankelijk van de bevindingen wordt bepaald wanneer een volgend onderzoek nodig is. Het onderzoek van de ogen wordt door ouders vaak als vervelend ervaren. Kinderen kunnen onrustig zijn en huilen, en daarom is alles erop gericht om het zo snel mogelijk te kunnen doen. De verpleegkundige houdt de baby in de goede positie vast. Om het netvlies goed te kunnen bekijken, wordt de pupil verwijd met behulp van oogdruppels. Daarna kan de oogarts het netvlies beoordelen met een ’oogspiegelonderzoek’. Om het oog open te houden, wordt een spreidertje tussen de oogleden geplaatst. Vooraf geeft de oogarts verdovende druppels. Het onderzoek zelf duurt ongeveer een kwartier, maar veel bewegen kan het onderzoek bemoeilijken.

Uit onderzoek is gebleken dat kinderen minder onrustig zijn als ze goed ingebakerd worden en op een speen (met sucrose) mogen zuigen. De ervaring leert dat ouders het vaak moeilijk vinden om hun kind stevig vast te houden tijdens dit onderzoek, maar zij kunnen wel helpen troosten.

Welke andere effecten kan prematuriteit op de ontwikkeling van het zien hebben?

Als het netvlies volgroeid is of ROP adequaat behandeld is, kan er geen ROP meer ontstaan. Voor kinderen bij wie de behandeling de achteruitgang helaas niet kon stoppen, zijn momenteel geen andere behandelingen mogelijk. Zij zullen intensief begeleid worden door één van de instanties die hulp bieden aan mensen met een beperking van het zien: Bartiméus of Visio.

Van de op tijd geboren kinderen in Nederland krijgt 5% scheelzien, 3% een lui oog en 5% een brilsterkte afwijking. Voor kinderen die geboren zijn voor de 32 weken zonder ROP is die kans twee tot drie maal hoger, en voor kinderen met ROP vier tot zes maal hoger. De Jeugdgezondheidszorg heeft een programma om dit op te sporen. Mocht er twijfel zijn over het zicht of de oogstand van een te vroeg geboren kind, dan is het belangrijk om direct door te verwijzen naar een orthoptist en het niet even aan te kijken.

Voor kinderen die behandeld zijn voor ROP is het verstandig om bij een oogarts onder controle te blijven. Problemen met het zien kunnen ook veroorzaakt worden door schade in de hersenen. Hierdoor kan het zijn dat de verwerking van de beelden die het oog doorgeeft aan de hersenen niet goed verloopt. Dit heet cerebrale visusstoornis (CVI).

Laatste ontwikkelingen op het gebied van ROP

In Nederland wordt de oogheelkundige zorg voor prematuren regelmatig geëvalueerd. In 2009 werd een nationale studie gedaan: de NEDROP-studie. Deze studie bracht het vóórkomen van ROP, de risicofactoren voor het ontstaan, het ROP-screeningsproces, het effect van tijdelijke overplaatsing en de behandeling in kaart. Hierbij hebben oogartsen en neonatologen intensief samengewerkt. De ROP-richtlijn is mede op basis van deze studie vastgesteld. Ook zijn er afspraken gemaakt om de screening te verbeteren en er is informatiemateriaal ontwikkeld, zoals een folder voor ouders.

De NEDROP2-studie, uitgevoerd in 2017, moet beoordelen of de richtlijn goed uitgevoerd wordt en of nieuwe aanpassingen noodzakelijk zijn. Een ander onderzoek kijkt naar de hoeveelheid zuurstof in de bloedvaten van het netvlies. Voor dit oximetrie onderzoek is een speciale camera ontwikkeld die foto’s kan maken van het oog zonder het oog aan te raken en ook de dikte van de bloedvaten kan meten. Doel: meer inzicht krijgen in de zuurstofvoorziening van het netvlies, beter kunnen voorspellen welke kinderen een hoge kans hebben op ernstige ROP waardoor meer gericht gescreend kan worden, en wat is het effect van behandeling. Omdat het onderzoek met deze nieuwe camera veel minder vervelend is voor de kinderen, hopen we dat die op termijn commercieel beschikbaar wordt.

Voor meer informatie over ROP, zie de website van Nedrop en de informatiefolder.

Toelichting bij foto’s

A: Bij de pijltjes is te zien dat de bloedvaten niet volgroeid zijn.
B: De bloedvaten zijn dik en kronkelig (plus disease) en aan de linker kant is te zien dat de bloedvaten vertakken en een roodkleurige afscheiding vormen met het deel van het netvlies wat nog niet doorbloed is: er is sprake van ROP.
C: Kronkelige, verdikte bloedvaten en een verdikte rand: ernstige ROP.
D: Na laserbehandeling zijn de vaten dunner geworden en zijn de littekens van de laser zichtbaar (bleke vlekjes links in beeld).

Reacties

reacties

Voor ouders

Heb je of krijg je binnenkort een kindje dat op afdeling Neonatologie of een NICU wordt opgenomen? Je staat er niet alleen voor!

lees meer

Voor familie en vrienden

Een kraamvisite in het ziekenhuis gaat anders dan je gewend bent. We geven je graag wat tips en kadoideeën.

lees meer

Voor professionals

We bundelen onze krachten met zorgverleners in het Neokeurmerk. Hiermee maakt je ziekenhuis of afdeling inzichtelijk hoe hoog de kwaliteit van zorg is. Bezoek de speciale website voor meer informatie.

lees meer
Donatiebedrag in €:
0